Hakaret ve Tehdit Suçları

Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden ya da sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi cezalandırılır (TCK m. 125/1). Fiilin mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi hâlinde de aynı ceza uygulanır (m. 125/2).

Hakaretin huzurda işlenmesi şart değildir. Kişinin gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir (TCK m. 125/1). Bu koşul sağlanmazsa gıyapta söylenen söz suç oluşturmaz.

Kanun bazı hâllerde cezayı ağırlaştırır: fiilin kamu görevlisine karşı görevinden dolayı, dinî, siyasî, sosyal veya felsefî inanç ve kanaatlerinin açıklanmasından dolayı ya da kişinin mensup olduğu dinin kutsal saydığı değerlerden bahisle işlenmesi hâlinde ceza artırılır (TCK m. 125/3). Alenen işlenmesi de ayrı bir artırım sebebidir (m. 125/4).

Kişiye yönelik her ağır söz hakaret değildir. Kişinin eylem ve davranışlarına yönelen, olguya dayanan ve ölçüsünü aşmayan ifadeler eleştiri kapsamında kalır; suç, kişinin onur ve saygınlığına yönelen saldırıda doğar. Sınırın nerede olduğu somut olayın bağlamına, tarafların sıfatına ve ifadenin bütününe bakılarak belirlenir.

İsnat edilen ve suç oluşturan fiilin ispat edilmiş olması hâlinde kişiye ceza verilmez (TCK m. 127/1). İspat hakkı, isnadın gerçek olduğunun ortaya konması hâlinde işler; ancak isnadın ispatı her hakaret bakımından mümkün değildir, kanun bunu belirli koşullara bağlamıştır.

Hakaretin haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi hâlinde verilecek ceza üçte birine kadar indirilebilir; hatta ortadan kaldırılabilir (TCK m. 129/1). Karşılıklı hakaret hâlinde ise olayın niteliğine göre taraflardan her ikisi veya biri hakkında verilecek ceza kaldırılabilir (TCK m. 129/3). Uygulamada karşılıklı atışma niteliğindeki dosyalar çoğu zaman bu hükümle sonuçlanır.

Bir başkasını, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişi cezalandırılır (TCK m. 106/1). Malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından veya sair bir kötülük edeceğinden bahisle tehditte ise ceza daha hafiftir ve bu hâlin soruşturulması ve kovuşturulması mağdurun şikâyetine bağlıdır.

Tehdidin suç oluşturması için gerçekleştirileceği bildirilen kötülüğün ciddi ve objektif olarak korku yaratmaya elverişli olması aranır. Öfke anında söylenmiş, gerçekleştirilmesi objektif olarak mümkün görünmeyen sözler bakımından bu değerlendirme somut olaya göre yapılır.

Şantaj, tehditten ayrı bir suçtur: hakkı olan veya yükümlü olduğu bir şeyi yapacağından veya yapmayacağından bahisle, bir kimseyi kanuna aykırı veya yükümlü olmadığı bir şeyi yapmaya veya yapmamaya ya da haksız çıkar sağlamaya zorlayan kişi cezalandırılır (TCK m. 107/1). Kişinin şeref veya saygınlığına zarar verecek nitelikteki hususların açıklanacağı tehdidiyle çıkar sağlanması da şantajdır (m. 107/2).

Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda, hak sahibi fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlayarak altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (TCK m. 73/1). Hakaret suçunun temel hâli bu kapsamdadır.

Sürenin başlangıcı, fiilin işlendiği an değil failin öğrenildiği andır. Sosyal medyada anonim bir hesaptan yapılan hakarette süre, failin kimliğinin öğrenildiği tarihten işler. Bu nedenle içeriğin ve hesabın kaydı, tarih ve bağlantı bilgisiyle birlikte gecikmeden alınmalıdır.

Tehdit suçunun temel hâli şikâyete bağlı değildir; savcılık kendiliğinden soruşturma yapar. Buna karşılık malvarlığına yönelik tehdit ve kanunda gösterilen bazı hâller şikâyete tabidir. Cumhurbaşkanına hakaret suçundan dolayı ise kovuşturma yapılması Adalet Bakanının iznine bağlıdır (TCK m. 299/3).

Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar kural olarak uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253/1). Hakaret ve tehdidin şikâyete bağlı hâlleri ile tehdidin temel hâli uzlaştırmaya tabidir; savcılık, iddianame düzenlemeden önce dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir.

Uzlaşma gerçekleşirse ve edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir; kovuşturma aşamasında uzlaşma sağlanırsa davanın düşmesine karar verilir (CMK m. 253 ve m. 254). Uzlaşma sağlanamazsa dosya olağan seyrine devam eder.

Uzlaştırma teklifinin reddi bir hak kaybı değildir; taraflar sonradan da uzlaşabilir. Ancak uzlaşmanın sağlanması hâlinde aynı fiil nedeniyle yeniden şikâyette bulunulamaz; bu nedenle uzlaşma metninde kararlaştırılan edimin kapsamı dikkatle belirlenmelidir.